GIS  ( Geographic Information System )

ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ เป็นระบบการนำเทคโนโลยีสารสนเทศมาประยุกต์ใช้กับหลักของภูมิศาสตร์อย่างเป็นระบบ Geographic  คือภูมิศาสตร์ เช่น หมู่บ้าน  ถนนหนทาง  แม่น้ำ ลำคลอง ภูเขา ป่าไม้ 

Information  คือข้อมูล เช่น จำนวนหลังคาเรือนของหมู่บ้าน   ความยาวของถนน    ความสูงของภูเขา

System  คือระบบ  เช่น  การนำคอมพิวเตอร์มาใช้ประมวลผล  การใช้ GPS (Global Positioning System ) ในการกำหนดพิกัด  ระบุความสูงของภูเขา อาจหมายรวมไปถึง บุคคลากร ที่ใช้ในการทำงาน เครื่องมืออื่นๆเช่น รถยนต์

ภาพระบบข้อมูลสารสนเทศทางภูมิศาสตร์

การทำงานและองค์ประกอบของ GIS

     

 GIS มีการทำงานที่ต้องอาศัยองค์ประกอบหลายส่วน เช่น

-ข้อมูลเชิงพื้นที่ คือ ข้อมูลที่ถูกจัดเก็บในรูปแผนที่  พิกัดทางภิมิศาสตร์ที่ได้จากข้อมูล GPS  เป็นข้อมูลเชิงเลข หรือตางราง

-บุคคลากร คือ ผู้มีความรู้ในการใช้งานสารสนเทศ  มีความรู้ทางภูมิศาสตร์สามารถนำข้อมูลที่มากมายไปใช้งานต่อได้

-Hardware  คือ อุปกรณ์ที่ใช้งานในระบบ GIS เช่น GPS,  คอมพิวเตอร์ รวมไปถึงอุปกรณ์ต่อพ่วงอื่นๆ ,รถยนต์ เป็นได้ทั้ง อุปกรณ์ในการรับข้อมูลการประมวลผลในการทำงาน  หรือ อาจเป็นเครื่องยนต์กลไกในด้านต่างๆ

-Software คือ ระบบโปรแกรมการทำงานของอุปกรณ์ทั้งหมด เช่น โปรแกรมแผนที่ ในการรับข้อมูลจาก GPS, โปรแกรมในการจำลองระบบภูมิศาสตร์สามมิติ, โปรแกรมฐานข้อมูล (Databases)

วิธีการปฎิบัติ คือขั้นตอนในการทำงาน ด้าน GIS ทั้งหมด

ภาพแสดงองค์ประกอบของ GIS

การทำงานของ GIS

      การนำเข้าข้อมูล  (Input) เป็นการนำข้อมูลมาแปลงเป็นข้อมูลเชิงเลข เพื่อที่จะได้นำไปใช้ต่อได้

การปรับแต่งข้อมูล คือการนำข้อมูลที่ได้จากการ Input มาปรับแต่งให้แหมาะสมเช่น ขนาดข้อมูล หรือ สเกลของข้อมูลที่มีความแตกต่างกัน อาจมีการใช้พิกัดทางแผนที่แตกต่างกัน ก็นำมาปรับให้ตรงกัน

การบริหารข้อมูล  คือการนำข้อมูบมาจัดเก็บในรูปแบบ ฐานข้อมูล หรือ Databases  ที่ใช้กันทั่วไปเรียกว่า  GIS DBMS (GIS  Databases  Management  System) รูปแบบของข้อมูที่จัดเก็บสามารถเรียกใช้ได้ง่ายเช่น แบบตารางการเรียกค้นและวิเคราะห์ข้อมูล  คือ การสืบค้นข้อมูลจากการจัดเก็บในฐานข้อมูลแล้ว จะต้องสามารถเรียกค้นข้อมูลได้ง่ายและรวดเร็ว แม่นยำการนำเสนอข้อมูล  คือ การที่ได้ข้อมูลหลังจากที่สืบค้นได้ออก มานำเสนอต่อไปอาจเป็นในรูปแบบ แผนที่สามมิติ ประกอบเสียง  หรือ ข้อมูลที่มีลักษณะ Multimedi

ภาพแสดงระบบการทำงานของ GI

ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ สามารถนำมาประยุกต์ใช้ประโยชน์ด้านใดได้บ้าง

ด้านเศรษฐกิจ เพื่อช่วยเหลือในการพัฒนาทางด้านเศรษฐกิจ เช่น การวางแผนการใช้ทรัพยากรในการผลิต การวิเคราะห์ความพร้อมของวัตถุดิบและแรงงาน รวมถึงความต้องการของประชากรในแต่ละพื้นที่จากข้อมูลพื้นฐาน 

ด้านคมนาคมขนส่ง  GIS สามารถใช้ในการเพิ่มประสิทธิผลทางด้านการคมนาคมขนส่ง เช่น การวางแผนเส้นทางการเดินรถประจำทาง การวางแผนการสร้างเส้นทางคมนาคม ทางรถไฟ ทางด่วน ทางเดินเรือและเส้นทางการบิน ฯลฯ ได้เป็นอย่างดี

ด้านสาธารณูปโภคพื้นฐาน การจัดสาธารณูปโภคพื้นฐานไปยังพื้นที่ต่างๆ ตามความต้องการของประชาชนนั้น GIS ได้เข้ามามีบทบาทอันสำคัญในการวางแผนในการสร้างถนน การเดินสายไฟฟ้า ท่อประปา รวมถึงการวางแผนในการบำรุงรักษาสาธารณูปโภคพื้นฐานเหล่านี้

ด้านการสาธารณสุข การประยุกต์ใช้ GIS ในการบริหารจัดการภาครัฐกับงานทางด้านสาธารณสุข มีใช้กันอย่างแพร่หลายในต่างประเทศ เช่น การระบุตำแหน่งของผู้ป่วยโรคต่างๆ การวิเคราะห์การแพร่ของโรคระบาด หรือแนวโน้มการระบาดของโรค ซึ่งการประยุกต์ใช้ GIS จะช่วยให้ผู้บริหารสามมารถวางแผนในการป้องกันและแก้ไขปัญหาทางด้านสาธารณสุขได้อย่งมีประสิทธิผลยิ่งขึ้น

ด้านการบริการชุมชน จะเกี่ยวข้องในส่วนของการให้บริการของรัฐกับประชาชนโดยทั่วๆไป ซึ่งประชาชนในแต่ละพื้นที่ จะมีความต้องการบริการจากภาครัฐกับประชาชนโดยทั่วๆไป ซึงประชาชนในแต่ละพื้นที่ จะมีความต้องการบริการจากภาครัฐแตกต่างกันไป การใช้ GIS จะช่วยให้ผู้บริหารทราบถึงความต้องการของ ประชาชนโดยการให้บริการสาธารณะได้อย่างเป็นพลวัตร  

ด้านการบังคับใช้กฎหมายและการป้องกันอาชญากรรม มีการใช้กันอย่างแพร่หลาย เช่น การกำหนดจุดเสี่ยงต่อการเกิดอาชญากรรมเพื่อตั้งป้อมตำรวจ การวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดอาชญากรรม โดยการบันทึกจุดที่เกิดอาชญากรรมไว้ แล้วนำมาวิเคราะห์หาพื้นที่เสี่ยง ซึ่งเจ้าหน้าที่ผู้รักษากฎหมายสมารถวางแผนให้ความสำคัญกับบางพื้นที่ที่ต้องทำการดูแลเป็นพิเศษ เพื่อลดปัญหาอาชญากรรมได้ 

ด้านการวางแผนการใช้ประโยชน์ที่ดิน การประยุกต์ใช้ GIS เพื่อช่วยในการวางแผนการใช้ประโยชน์ที่ดิน เป็นหนึ่งในกิจกรรมการประยุกต์ใช้ GIS ที่แพร่หลายที่สุด เพราะความสามารถในการวิเคราะห์ ประเมินผล ปละนำเสนอข้อมูลต่างๆในเชิงพื้นที่ที่จำเป็นต่อการวางผังเมือง และการจัดการเมืองสมารถกระทำได้อย่างสะดวก ทั้งการวิเคราะห์และประเมินศักยภาพในการใช้ประโยชน์ของแต่ละพื้นที่

ด้านการจัดเก็บภาษี การประยุกต์ใช้ GIS เพื่อช่วยในการจัดเก็บภาษี โดยอาศัยข้อมูลแผนที่มาตราส่วนขนาดใหญ่ เช่น 1:1,000 ซึ่งสมารถมองเห็นขอบเขตของอาคาร เพื่อใช้ในการนำเข้าข้อมูลการชำระภาษีอากร ซึ่งภาครัฐสามารถทำการติดตาม ตรวจสอบผลการจัดเก็บภาษีได้โดยสะดวก เพราะ ข้อมูลของสถานประกอบการ บ้านเรือน ฯลฯ ที่ชำระค่าภาษีอากรต่างๆ แล้วจะสามารถแสดงให้เห็นความแตกต่างได้โดยเฉดสีบนแผนที่ ทำให้สามารถค้นหา หรือติดตามการชำระภาษีอากรได้สะดวก และทำให้การจัดเก็บภาษีมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ด้านสิ่งแวดล้อม การประยุกต์ใช้ GIS เพื่อทดลองสร้างแบบจำลองทางด้านสิ่งแวดล้อม มีใช้กันอย่างแพร่หลายในต่างประเทศ เช่น การสร้างแบบจำลองสามมิติแสดงการถล่มของภูเขา ซึ่งการสร้างแบบจำลองใน GIS จะช่วยให้ผู้ใช้สามารถทำความเข้าใจกับลักษณะของพื้นที่ได้โดยง่าย และเป็นการเพิ่มการรับรู้แบบเสมือนจริงในรูปแบบของแบบจำลองสมมิติ ซึ่งช่วยลดความผิดพลาดในการตั้งสมมติฐานเกี่ยวกับปัญหาที่เกิดขึ้น ส่งผลต่อประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมเป็นอย่างยิ่ง

ด้านการจัดการภาวะฉุกเฉินและภัยพิบัติ สิ่งที่จำเป็นมากที่สุดในการจัดการในสภาวะฉุกเฉิน คือ การรับรู้ข้อมูลต่างๆที่เกี่ยวข้องให้มากที่สุด เพื่อทำการตัดสินใจให้เร็วที่สุดผิดพลาดน้อยที่สุด และมีประสิทธิผลมากที่สุด GIS ช่วยให้ผู้ใช้สามารถเข้าถึงข้อมูลในเชิงพื้นที่ได้อย่างทั่วถึงในเวลาอันรวดเร็ว รวมถึงรายละเอียดต่างๆที่เกี่ยวข้อง ซึ่งจำเป็นต่อมาตรการในการป้องกันแก้ไข นอกจากนี้ยังใช้ GIS วิเคราะห์ถึงผลกระทบต่างๆที่อาจเกิดขึ้นอยู่ในรัศมีของการได้รับผลกระทบจากสารพิษ เป็นต้น รวมทั้งวิเคราะห์ทิศทางวางแผนอพยพผู้คน เส้นทางในการเคลื่อนย้าย การขนส่ง และเพื่อกำหนดนโยบายและกลยุทธ์ในการป้องกัน การวางแผนการ
ช่วยเหลือ ทำการวิเคราะห์หรือสร้างภาพจำลองของเหตุการณ์เพื่อหาสาเหตุได้ทันที่ ตามสภาพของข้อมูลที่เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละช่วงเวลา

ภาพแสดงการนำ GIS ไปใช้งานในด้านต่างๆ